
Od mokrej płyty kolodionowej do suchej emulsji żelatynowej. Jak fotograf przygotowywał szklany negatyw, wywoływał go w ciemni i robił z niego papierową odbitkę?
Na podświetlonym szklanym negatywie dawnego Lęborka niebo jest ciemne, a cienie na ulicy wydają się jasne. Tak wygląda obraz zapisany w cienkiej warstwie na powierzchni szkła. Jak fotograf przygotowywał tę płytę, co działo się z nią w ciemni i jak powstawała z niej papierowa odbitka?
Ilustracja przedstawia cyfrową rekonstrukcję szklanej płyty z widokiem dawnego Lęborka na tle pracowni WIFOT.
Czym jest szklany negatyw?
To płaska tafla szkła pokryta z jednej strony warstwą światłoczułą. Szkło było podłożem, a obraz powstawał w warstwie zawierającej związki srebra. Po wywołaniu najjaśniejsze miejsca fotografowanej sceny stawały się zwykle najciemniejszymi partiami negatywu. W tych miejscach powstawało więcej metalicznego srebra, więc przepuszczały mniej światła. Kanadyjski Instytut Konserwacji
Mokra płyta kolodionowa. Praca przed wyschnięciem
Technikę mokrego kolodionu opisał w 1851 roku Frederick Scott Archer. Fotograf czyścił szybkę i polewał ją kolodionem, czyli roztworem nitrocelulozy w alkoholu i eterze, zawierającym rozpuszczalny jodek. Po zanurzeniu szybki w roztworze azotanu srebra w powłoce tworzył się światłoczuły jodek srebra. Uczuloną płytę fotograf wkładał do światłoszczelnej kasety i umieszczał w aparacie. George Eastman Museum
Po naświetleniu płyta wracała do ciemni. Fotograf polewał ją wywoływaczem, często na bazie siarczanu żelaza(II), a następnie płukał, utrwalał i ponownie płukał. Utrwalacz usuwał pozostałe światłoczułe związki srebra. Po wysuszeniu obraz zwykle zabezpieczano lakierem. Płytę trzeba było naświetlić i wywołać, zanim kolodion wysechł. Przy fotografowaniu miasta oznaczało to zabranie przenośnej ciemni w pobliże aparatu. Archiwum Narodowe USA · Kanadyjski Instytut Konserwacji
Sucha płyta żelatynowa. Wywołanie po powrocie do pracowni
W latach 70. XIX wieku rozwinięto technikę, w której drobne kryształy bromku srebra były zawieszone w żelatynie. Płynną emulsję rozprowadzano na szkle i suszono. Takie płyty można było produkować fabrycznie i sprzedawać w światłoszczelnych opakowaniach. Fotograf ładował gotową płytę do kasety przed wyjściem, a po naświetleniu mógł przechować ją do późniejszego wywołania. Archiwum Narodowe USA
Światło padające na emulsję tworzyło obraz utajony, jeszcze niewidoczny gołym okiem. W ciemni fotograf umieszczał płytę w kuwecie z wywoływaczem. Wywoływacz redukował naświetlone kryształy do metalicznego srebra, dzięki czemu obraz stawał się widoczny. Potem płytę utrwalano, płukano i suszono. Rodzaj wywoływacza i czas obróbki wpływały na kontrast. Jednym z dawnych wywoływaczy był pirogalol. George Eastman Museum
Jak ze szkła powstawała papierowa odbitka?
W kopiowaniu stykowym papier światłoczuły przykładano bezpośrednio do negatywu w ramce kopiowej i naświetlano przez płytę. Ciemne partie negatywu przepuszczały mniej światła, więc na papierze pozostawały jaśniejsze. Partie bardziej przezroczyste przepuszczały go więcej i na odbitce ciemniały. Powstawał pozytyw tej samej wielkości co obraz na szkle. Z jednego negatywu można było zrobić wiele odbitek. Kanadyjski Instytut Konserwacji
Dziś płytę można sfotografować lub zeskanować w świetle przechodzącym i odwrócić tony w cyfrowej kopii. Wtedy łatwiej odczytać szyld sklepu, przyjrzeć się strojom przechodniów czy wypatrzyć detal na fasadzie. Właśnie takich śladów szukamy w dawnych widokach miasta w cyklu „Lębork w kadrze”.
← Wszystkie wpisy